El Niño khiến lượng nước về hồ thủy điện còn khoảng 80%, sản lượng điện suy giảm. Nguy cơ thiếu nước mùa khô 2027 đặt ra yêu cầu điều tiết, tích nước hồ chứa.

TP. Huế: Bảo đảm nguồn nước trước ảnh hưởng của El Nino

Tổng thuật Hội thảo An ninh nguồn nước trong bối cảnh El Niño và biến đổi khí hậu

Quản trị nguồn nước: [Bài 2] Linh hoạt 6 kịch bản ứng phó El Niño

Thủy điện Bản Vẽ chủ động tích nước để ứng phó El Nino

Khẩn trương tích nước hồ chứa

Bộ Công Thương nhận định, sản lượng thủy điện cả năm dự kiến thấp hơn năm 2025 khoảng 18,5 tỷ kWh

Bộ Công Thương vừa tổ chức hội nghị phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia và công tác bảo đảm cung ứng điện năm 2027-2028. Tại hội nghị, đại diện Bộ Công Thương cho biết, hiện tượng El Niño tác động từ nửa cuối tháng 10 năm nay khiến lượng nước về các hồ thủy điện chỉ còn khoảng 80% trung bình nhiều năm khiến sản lượng điện giảm đáng kể. Trong khi nguồn thủy điện suy giảm, nhiệt điện cũng chịu áp lực lớn do phải xử lý sự cố, sửa chữa; việc đưa các nguồn điện nền mới vào vận hành gặp nhiều khó khăn, hạn chế.

“El Niño có thể kéo dài đến khoảng tháng 6/2027, khiến diễn biến thủy văn phức tạp. Điều này đặt ra yêu cầu vừa bảo đảm an ninh năng lượng, vừa đáp ứng nhu cầu nước phục vụ sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt ở khu vực hạ du. Việc chủ động điều tiết, tích nước các hồ thủy điện vì thế có ý nghĩa quan trọng trong chuẩn bị nguồn nước cho mùa khô năm 2027”, đại diện Bộ Công Thương cho biết.

Mực nước hồ thủy điện Đăkđrinh chỉ xấp xỉ mực nước chết. Ảnh: Nguyễn Ngọc.

Tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh, trong mọi trường hợp phải bảo đảm cung ứng đủ năng lượng, đặc biệt là điện, phục vụ nhu cầu phát triển kinh tế và đời sống nhân dân bằng những giải pháp cụ thể, khả thi.

Đối với các hồ thủy điện, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng yêu cầu Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO), Cục Điện lực phối hợp với cơ quan chuyên môn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các địa phương tổ chức tích nước tối đa đến ngày 31/12/2026, tiếp tục giữ nước đến hết ngày 31/3/2027 để phục vụ mùa khô năm 2027.

Cùng với đó, việc quản trị nguồn nước phải được thực hiện đồng bộ, tối ưu, tiết kiệm tài nguyên nước cho phát điện. NSMO và các đơn vị liên quan phối hợp với Cục Kỹ thuật an toàn và Môi trường công nghiệp xây dựng kế hoạch khai thác, sử dụng nước hạ du, trình Bộ Công Thương và Bộ Nông Nghiệp và Môi trường  thống nhất trước ngày 31/12/2026.

Áp lực bảo đảm cung ứng điện gia tăng

Bên cạnh khó khăn về nguồn nước, hệ thống điện năm 2026 còn chịu tác động từ những biến động của thị trường năng lượng quốc tế. Theo báo cáo của NSMO, khủng hoảng tại Trung Đông và xung đột tại Ukraina làm gián đoạn chuỗi cung ứng, đẩy giá năng lượng sơ cấp tăng cao. Điều này tác động đáng kể đến Việt Nam, quốc gia nhập khẩu ròng năng lượng sơ cấp với tỷ lệ xấp xỉ 44%.

Riêng trong các tháng 4 và tháng 6 năm nay, hệ thống điện phải đồng thời ứng phó với nắng nóng, gián đoạn nguồn cung nhiên liệu, biến động giá LNG và khó khăn về than nhập khẩu. Trong bối cảnh đó, nhu cầu điện tiếp tục tăng, tạo thêm áp lực đối với công tác vận hành và bảo đảm cung ứng.

Điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống năm 2026 ước đạt 356,2 tỷ kWh, tăng 10,3% so với năm 2025, cao hơn kịch bản cơ sở. Công suất cực đại toàn hệ thống đạt 57.537 MW vào tháng 6.

Riêng quý IV/2026, phụ tải toàn quốc dự kiến tăng khoảng 13%, miền Bắc tăng khoảng 14%. Một số tỉnh miền Bắc và Bắc Trung Bộ có mức tăng xấp xỉ 20%.  Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cũng cho biết, trong 10 tháng năm 2026, điện thương phẩm tăng 9,84%, lần đầu tiên đạt mức xấp xỉ tốc độ tăng trưởng GDP.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng yêu cầu đảm bảo cung ứng đủ điện cho nền kinh tế. Ảnh: Bộ Công Thương. 

Trước những thách thức trên, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh bài học quan trọng trong điều hành là chủ động nhận diện rủi ro, kiểm soát và xây dựng các kịch bản ứng phó; đồng thời tăng cường phối hợp chặt chẽ, thống nhất, đồng bộ giữa các cơ quan, đơn vị trong tổ chức thực hiện.

Để bảo đảm nguồn điện, bên cạnh việc chủ động điều tiết nước tại các hồ thủy điện, Bộ Công Thương yêu cầu đơn vị chuẩn bị đầy đủ nguồn nhiên liệu cho phát điện. Cục Năng lượng - Dầu khí phối hợp với Petrovietnam, PV GAS, TKV, Binh đoàn 19 và các doanh nghiệp xây dựng biểu đồ cung cấp than, khí, dầu đồng bộ với phương thức vận hành hệ thống điện. Các đơn vị cần sớm hoàn thiện cơ chế bổ sung LNG nhập khẩu, kết nối kho LNG Cái Mép với kho LNG Thị Vải để cấp khí sớm, đồng thời bảo đảm tồn kho than, dầu dự phòng trước mùa khô.

Đối với miền Bắc, áp lực bảo đảm điện được dự báo lớn hơn khi nhu cầu điện cả năm tăng trên 10%. Thời tiết diễn biến cực đoan, các đợt nắng nóng kéo dài trong những tháng 7, 8 và 9 tiếp tục tạo sức ép lên hệ thống. Đáng chú ý, nhiệt độ trung bình tháng 10/2026 trên toàn quốc cao hơn trung bình nhiều năm, riêng miền Bắc cao hơn 2-3°C, ở mức kỷ lục trong chuỗi quan trắc kể từ năm 1961.

Cùng với việc bảo đảm nguồn nước và nhiên liệu, tiết kiệm điện, điều chỉnh phụ tải được xác định là giải pháp quan trọng nhằm giảm áp lực cho hệ thống. Việc sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả cần được đẩy mạnh trong sản xuất, kinh doanh và sinh hoạt, nhất là vào các giờ cao điểm.

Bộ Công Thương yêu cầu các đơn vị cần triển khai hiệu quả Chỉ thị số 10/CT-TTg về tiết kiệm điện, thực hiện điều chỉnh phụ tải, phấn đấu giảm tối thiểu khoảng 3.000 MW công suất đỉnh tại miền Bắc trong năm 2027.

Nguồn: nongnghiepmoitruong.vn

Khảo sát nhanh, đồng bộ nước mặt, nước dưới đất và nước mưa là cơ sở quan trọng để triển khai các công trình cấp nước sạch nông thôn bền vững giai đoạn 2026-2030.

Khảo sát nhanh để tạo lập dữ liệu

Theo ông La Đức Dũng, Tổng Giám đốc Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia, nhiệm vụ khảo sát nhanh đánh giá thực trạng nguồn nước được đặt ra nhằm tạo lập bộ thông tin, dữ liệu đầu vào phục vụ kế hoạch đầu tư phát triển công trình cấp nước sạch nông thôn và triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030. 

Điều này đặt ra trong bối cảnh nhiều khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và những nơi thường xuyên khan hiếm nước còn đối mặt với nhiều khó khăn, đánh giá, khảo sát nhanh thực trạng nguồn nước trở thành khâu chuẩn bị quan trọng trước khi quyết định đầu tư.

Đánh giá, khảo sát nhanh thực trạng nguồn nước trở thành khâu chuẩn bị quan trọng trước khi quyết định đầu tư. Ảnh: Tùng Đinh.

Nhiệm vụ được thực hiện trên cơ sở Luật Tài nguyên nước số 28/2023/QH15 ngày 27/11/2023; Nghị quyết số 257/2025/QH15 ngày 11/12/2025 của Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035; Quyết định số 417/QĐ-BNNMT ngày 31/01/2026 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt Chương trình giai đoạn 2026-2035, giai đoạn I: 2026-2030.

Trong đó, nội dung 10 của chương trình nhấn mạnh phát triển công trình cấp nước sạch tập trung tại xã, liên xã phù hợp đặc thù vùng, miền; ưu tiên địa bàn đặc biệt khó khăn, vùng biên giới, vùng khan hiếm nguồn nước, khu vực thường xuyên hạn hán, xâm nhập mặn, ô nhiễm, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, bãi ngang, ven biển, hải đảo.

Chương trình đồng thời hỗ trợ cấp nước hộ gia đình đạt chuẩn đối với nhóm hộ khó tiếp cận nước sạch tập trung. Để cụ thể hóa định hướng này, ông La Đức Dũng cho rằng, việc khảo sát, đánh giá nguồn nước sẽ giải quyết 4 vấn đề cấp thiết hiện nay, tạo cơ sở cho quá trình chuẩn bị đầu tư và quản lý công trình cấp nước nông thôn.

Ông La Đức Dũng, Tổng Giám đốc Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia.

Bốn vấn đề cấp thiết

Một là, thiếu dữ liệu nền đồng bộ về nguồn nước theo mùa và rủi ro chất lượng nước. Ở nhiều khu vực vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nguồn nước mặt biến động mạnh theo mùa, đặc biệt trong mùa kiệt. Nguồn nước dưới đất phụ thuộc nhiều vào điều kiện địa chất, có nơi tiềm năng tốt nhưng cũng có nơi khó khai thác hoặc có nguy cơ suy giảm; nước mưa là nguồn bổ sung quan trọng nhưng cần đánh giá khả năng thu gom, trữ và sử dụng. 

Nếu thiếu đánh giá đồng bộ về nước mặt, nước dưới đất và nước mưa, việc lựa chọn nguồn cấp dễ dẫn đến rủi ro thiếu nước vào mùa khô, chất lượng nước không bảo đảm hoặc chi phí xử lý cao.

Hai là, thiếu căn cứ khoa học để xác định nguồn cấp phù hợp ngay từ khâu chuẩn bị đầu tư. Nhiều công trình cấp nước sinh hoạt nông thôn hoạt động chưa hiệu quả có nguyên nhân sâu xa từ việc lựa chọn nguồn cấp chưa phù hợp ngay từ đầu, do thiếu đánh giá đầy đủ về tính ổn định, trữ lượng và chất lượng nguồn nước trước khi quyết định đầu tư.

Việc đánh giá hiện trạng, hiệu quả vận hành của bản thân công trình thuộc trách nhiệm của cơ quan quản lý công trình cấp nước; tuy nhiên, nếu thiếu đánh giá song song, độc lập về chính nguồn nước cấp cho công trình thì không thể xác định nguyên nhân gốc rễ nằm ở nguồn hay ở công trình, dễ dẫn đến đầu tư sửa chữa, cải tạo không đúng điểm nghẽn.

Nếu thiếu đánh giá đồng bộ về nước mặt, nước dưới đất và nước mưa, việc lựa chọn nguồn cấp dễ dẫn đến rủi ro thiếu nước vào mùa khô, chất lượng nước không bảo đảm hoặc chi phí xử lý cao. Ảnh: Tùng Đinh.

Ba là, thiếu cơ sở chuẩn hóa để xác định thứ tự ưu tiên và lồng ghép nguồn lực. Chương trình yêu cầu ưu tiên nhiều nhóm địa bàn, đối tượng khác nhau như địa bàn đặc biệt khó khăn, biên giới, vùng khan hiếm nước, khu vực hạn hán, xâm nhập mặn, ô nhiễm, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, bãi ngang, ven biển, hải đảo.

Nếu không có bộ tiêu chí và dữ liệu chuẩn hóa về nguồn nước, việc lựa chọn danh mục ưu tiên, bố trí vốn và lồng ghép nguồn lực dễ dựa trên báo cáo rời rạc, khó so sánh, khó kiểm chứng.

Bốn là, thiếu cơ sở dữ liệu thống nhất về nguồn nước để chỉ đạo, điều hành, theo dõi và đánh giá kết quả. Để quản lý chương trình minh bạch, cần có số liệu thống nhất về khả năng khai thác từng loại nguồn nước bên cạnh dữ liệu công trình đã có.

Nếu thiếu lớp dữ liệu nguồn nước ban đầu này, việc tổng hợp số liệu toàn quốc khó thống nhất, khó đánh giá đúng mức độ hoàn thành mục tiêu và khó phục vụ công tác kiểm tra, giám sát khi cần thiết.

Không thay thế điều tra chuyên sâu

Từ các vấn đề trên, việc tổ chức khảo sát nhanh là khâu chuẩn bị cần thiết, có tính chất nền tảng nhằm tạo ra bộ thông tin, dữ liệu đầu vào tối thiểu nhưng đủ tin cậy phục vụ triển khai Chương trình. Nhiệm vụ này cần được thực hiện kịp thời ngay từ đầu giai đoạn 2026-2030 để làm căn cứ lập kế hoạch, dự toán, bố trí và lồng ghép nguồn lực.

Theo ông La Đức Dũng, Trung tâm là đơn vị chuyên môn về điều tra, đánh giá tài nguyên nước, quản lý cơ sở dữ liệu và bản đồ chuyên ngành, có kinh nghiệm triển khai các nhiệm vụ điều tra, đánh giá, tìm kiếm nguồn nước tại vùng miền núi, khu vực khan hiếm nước và trên phạm vi toàn quốc.

Khảo sát nhanh đánh giá thực trạng nguồn nước được kỳ vọng tạo nền tảng dữ liệu phục vụ lập kế hoạch, dự toán, bố trí và lồng ghép nguồn lực. Ảnh: Tùng Đinh.

Trong khi đó, Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi đang triển khai một số nhiệm vụ khảo sát, đánh giá liên quan đến cấp nước sinh hoạt nông thôn, tập trung thu thập dữ liệu, hiện trạng vận hành công trình và xây dựng công cụ dự báo, cảnh báo nguy cơ thiếu nước.

Theo ông Dũng, nhiệm vụ đánh giá thực trạng nguồn nước không trùng lặp, chồng lấn với các nhiệm vụ này mà có tính chất kế thừa, bổ trợ. Trong đó, trọng tâm của Trung tâm là điều tra, khảo sát, đánh giá khả năng khai thác các nguồn nước tự nhiên gồm nước mặt, nước dưới đất và nước mưa.

Cần nhấn mạnh, đây là nhiệm vụ đánh giá, sàng lọc nhanh trên diện rộng, khoanh vùng khu vực có tiềm năng nguồn nước theo từng xã, làm cơ sở lựa chọn nguồn cấp và mô hình cấp nước. Nhiệm vụ chưa bao gồm khảo sát địa vật lý, khoan, bơm để xác định trữ lượng, chất lượng và đưa nguồn nước dưới đất vào khai thác thực tế.

Đối với những xã chưa xác định được nguồn nước mặt, nước mưa ổn định nhưng có nhu cầu khai thác nước dưới đất, cần tiếp tục thực hiện điều tra, tìm kiếm nguồn nước dưới đất ở bước tiếp theo. Các kết quả chuyên sâu sẽ cung cấp cơ sở khoa học trước khi quyết định đầu tư công trình khai thác, sử dụng.

Trong bối cảnh Chương trình mục tiêu quốc gia bước vào giai đoạn triển khai 2026-2030, khảo sát nhanh đánh giá thực trạng nguồn nước được kỳ vọng tạo nền tảng dữ liệu phục vụ lập kế hoạch, dự toán, bố trí và lồng ghép nguồn lực.

Quan trọng hơn, việc chuẩn bị đầu tư trên cơ sở đánh giá nguồn nước sẽ góp phần nâng cao tính phù hợp, hiệu quả và bền vững của các công trình cấp nước sạch nông thôn, hướng tới bảo đảm nhu cầu nước sinh hoạt lâu dài cho người dân.

 Nguồn: mae.gov.vn

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký ban hành Chỉ thị số 07-CT/TW của Bộ Chính trị về "Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới". (Ảnh: ĐĂNG KHOA)Thay mặt Bộ Chính trị, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký ban hành Chỉ thị số 07-CT/TW ngày 13/7/2026 của Bộ Chính trị về "Đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới".

Mưa lớn trên diện rộng đặt ra yêu cầu bảo đảm an toàn công trình thủy lợi, chủ động tiêu úng, bảo vệ sản xuất và duy trì nước sạch cho người dân nông thôn.

Trước dự báo mưa lớn tại nhiều khu vực, Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đề nghị các địa phương, đơn vị khẩn trương kiểm tra hồ đập, chủ động tiêu thoát nước, sẵn sàng phương án bảo đảm nước sinh hoạt nông thôn. Hồ chứa phải được vận hành theo các kịch bản đã chuẩn bị, không xả lũ bất thường gây mất an toàn hạ du.

Đây là những yêu cầu trọng tâm tại Công điện số 18/CĐ-TL-ATĐ ngày 4/10 Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi gửi các cơ quan, đơn vị liên quan tại các tỉnh, thành phố khu vực Bắc Bộ, Trung Bộ từ Thanh Hóa đến Quảng Ngãi, Lâm Đồng và Nam Bộ.

Bảo đảm an toàn công trình thủy lợi, chủ động tiêu úng, bảo vệ sản xuất và duy trì nước sạch cho người dân nông thôn trước mưa lớn. Ảnh: Kim Sơ.

Kiểm tra công trình, chủ động tiêu úng trước mưa lớn

Theo dự báo của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, từ chiều tối 4/10 đến ngày 5/10, Bắc Bộ và khu vực từ Thanh Hóa đến Hà Tĩnh có mưa, mưa vừa và dông, lượng mưa phổ biến 15-40 mm, cục bộ trên 130 mm. Chiều tối và đêm 4/10, Nam Bộ và Lâm Đồng có mưa rào, rải rác có dông, cục bộ mưa to trên 70 mm.

Từ đêm 5/10 đến ngày 6/10, khu vực từ Hà Tĩnh đến thành phố Huế có mưa vừa, mưa to và dông, lượng mưa phổ biến 40-80 mm, cục bộ trên 150 mm. Tiếp đó, từ đêm 6/10 đến ngày 7/10, khu vực từ Quảng Trị đến thành phố Đà Nẵng và phía Đông tỉnh Quảng Ngãi có lượng mưa phổ biến 40-80 mm, cục bộ trên 200 mm. Mưa lớn tại khu vực này còn có khả năng kéo dài trong những ngày tiếp theo.

Để chủ động ứng phó, Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi đề nghị các đơn vị theo dõi chặt chẽ bản tin dự báo khí tượng thủy văn, diễn biến mưa, lũ; kiểm tra, rà soát công trình thủy lợi trọng điểm và công trình nước sạch nông thôn có nguy cơ xảy ra sự cố. Qua kiểm tra, phải chuẩn bị sẵn phương án bảo đảm an toàn, bố trí lực lượng, vật tư và phân công nhiệm vụ cụ thể.

Đặc biệt, các hồ chứa đang thi công phải được kiểm tra kỹ những hạng mục dưới sâu, công trình ngầm, công trình dẫn dòng. Chủ đầu tư, ban quản lý dự án và đơn vị liên quan cần sẵn sàng phương án bảo vệ người, máy móc, thiết bị thi công có nguy cơ bị ảnh hưởng.

Với hồ chứa đang khai thác nhưng hư hỏng, xuống cấp, có nguy cơ mất an toàn, công điện yêu cầu có biện pháp hạn chế hoặc không tích nước. Đồng thời, tổ chức cảnh báo, trực gác, cấm hoặc hạn chế đi lại tại khu vực nguy hiểm; chuẩn bị lực lượng, vật tư để triển khai ứng phó theo phương châm “bốn tại chỗ”.

Song song với bảo vệ công trình, các địa phương phải rà soát, khoanh vùng diện tích cây trồng có nguy cơ ngập lụt, úng. Phương án ứng phó cần bám sát tình hình mưa và năng lực tiêu thoát nước của hệ thống thủy lợi, trong đó chủ động tiêu nước đệm trong nội đồng để giảm nguy cơ ngập úng khi mưa lớn xảy ra.

Khi xuất hiện ngập lụt, úng, các đơn vị phải khẩn trương vận hành tối đa năng lực công trình để tiêu nước. Ưu tiên giảm ngập cho khu vực dân cư, công nghiệp, diện tích cây trồng có giá trị kinh tế cao và các vùng trũng, thấp.

Đối với hồ chứa có cửa van xả lũ, đơn vị quản lý phải chuẩn bị sẵn các kịch bản vận hành, thực hiện nghiêm việc cảnh báo sớm cho người dân vùng hạ du trước khi xả lũ và khi có nguy cơ xảy ra sự cố. Công điện nhấn mạnh yêu cầu không xả lũ bất thường gây mất an toàn hạ du, đồng thời tranh thủ tích nước trên cơ sở bảo đảm an toàn công trình.

Tích nước có kiểm soát, bảo đảm nước sinh hoạt nông thôn

Cùng với nhiệm vụ phòng, chống ngập úng, các đơn vị quản lý hồ chứa cần chủ động chuẩn bị nguồn nước để ứng phó hạn hán, thiếu nước trong mùa khô tới do ảnh hưởng của El Niño.

Những hồ chứa có dung tích trữ thấp hoặc đã đến thời gian được phép tích nước phải rà soát, cập nhật kế hoạch, thực hiện tích nước từng bước phù hợp với thông tin dự báo mưa. Mục tiêu là tích được lượng nước cao nhất nhưng phải bảo đảm tuyệt đối an toàn công trình và không gây xả lũ bất thường.

Mưa lớn diện rộng, yêu cầu hồ chứa không xả lũ bất thường. Ảnh: NNMT.

Đối với nước sinh hoạt nông thôn, các địa phương, đơn vị cấp nước cần kiểm tra công trình có nguy cơ xảy ra sự cố, sẵn sàng triển khai phương án ứng phó. Đồng thời, thông báo để người dân chủ động tích trữ nước tại hộ gia đình, bảo đảm nguồn sử dụng khi xảy ra sự cố cấp nước.

Công tác tuyên truyền cần tập trung hướng dẫn người dân thu, trữ và xử lý nước bằng các giải pháp đơn giản trong trường hợp không có nước sạch; sử dụng nước tiết kiệm, an toàn, hiệu quả. Các biện pháp này phải được triển khai cùng với việc bảo vệ công trình cấp nước, hạn chế nguy cơ thiếu nước sinh hoạt trong thời gian mưa, lũ.

Thành phố Bắc Ninh đang từng bước hoàn thiện hệ thống quản lý tài nguyên nước, tăng cường giám sát hoạt động khai thác, sử dụng nguồn nước.

Rà soát, thống nhất quản lý nguồn nước

Tài nguyên nước không dừng lại ở ranh giới hành chính. Một nguồn nước có thể phục vụ nhiều địa bàn, trong khi hoạt động khai thác tại một khu vực có thể tác động đến khu vực khác. Vì vậy, sau khi Bắc Giang và Bắc Ninh hợp nhất, việc thống nhất phương thức quản lý, dữ liệu và các danh mục về tài nguyên nước trở thành yêu cầu cấp thiết. 

Bắc Ninh tăng cường quản lý, giám sát các công trình liên quan đến khai thác, sử dụng và bảo vệ nguồn nước. Ảnh: Bảo Hà.

Thực tế này đặt ra sức ép không nhỏ đối với cơ quan quản lý, nhất là trong bối cảnh nhu cầu sử dụng nước cho sản xuất công nghiệp, đô thị, nông nghiệp và sinh hoạt ngày càng lớn.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Bắc Ninh, từ ngày 1/7/2025 đến 30/6/2026, ngành tập trung triển khai nhiều nhiệm vụ nhằm củng cố công tác quản lý tài nguyên nước trên địa bàn sau sáp nhập. Trong đó, tỉnh Bắc Ninh (nay là thành phố Bắc Ninh) đã ban hành Quyết định số 66/2025/QĐ-UBND ngày 6/11/2025 về Quy chế phối hợp trong công tác quản lý, khai thác và bảo vệ tài nguyên nước. Đây là một trong những cơ sở để phân định trách nhiệm, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị và chính quyền cơ sở.

Trên địa bàn thành phố hiện có 121 giấy phép khai thác nước phục vụ mục đích sinh hoạt thuộc trường hợp phải xác định, công bố vùng bảo hộ vệ sinh khu vực lấy nước sinh hoạt. Đến nay, 121/121 giấy phép đã được phê duyệt xác định vùng bảo hộ. Một số giấy phép trong số này đã dừng hoạt động và không tiếp tục khai thác nước. Việc xác định vùng bảo hộ không chỉ là thủ tục quản lý mà còn tạo cơ sở để kiểm soát các hoạt động có nguy cơ tác động đến chất lượng nguồn nước tại khu vực khai thác phục vụ sinh hoạt.

Bên cạnh nước phục vụ sinh hoạt, thành phố đang rà soát hệ thống hồ, ao, đầm không được san lấp. Trước khi sáp nhập, tỉnh Bắc Ninh cũ có 388 hồ, ao, đầm trong danh mục không được san lấp và tỉnh Bắc Giang cũ có 883 hồ, ao, đầm. Sau sáp nhập, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã yêu cầu UBND các xã, phường rà soát để đề xuất giữ nguyên, bổ sung hoặc đưa ra khỏi danh mục những công trình không còn phù hợp.

Đây không đơn thuần là việc cập nhật danh sách. Hồ, ao, đầm có vai trò trong trữ nước, điều hòa dòng chảy, tiêu thoát nước và duy trì các hệ sinh thái nước. Vì vậy, việc rà soát cần gắn với hiện trạng từng công trình, chức năng sử dụng và yêu cầu bảo vệ nguồn nước tại địa phương. Trên cơ sở kết quả rà soát của các xã, phường, Sở Nông nghiệp và Môi trường đang lấy ý kiến các cơ quan liên quan để hoàn thiện danh mục mới, dự kiến trình UBND thành phố trong tháng 9/2026.

Xử lý vi phạm để bảo vệ nguồn tài nguyên

Cùng với nguồn nước mặt, nước dưới đất cũng được đưa vào diện quản lý chặt chẽ hơn. Thành phố đang thực hiện nhiệm vụ lập kế hoạch bảo vệ nước dưới đất, đồng thời khoanh định, công bố điều chỉnh danh mục vùng cấm, vùng hạn chế khai thác nước dưới đất, dự kiến hoàn thành trong năm 2026.

Hệ thống công trình tiêu thoát nước trên địa bàn TP. Bắc Ninh góp phần điều tiết, tiêu thoát nước, phục vụ sản xuất và đời sống người dân. Ảnh: Bảo Hà.

Từ ngày 1/7/2025 đến 30/6/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tiếp nhận, thẩm định và trình Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh cũ (nay TP. Bắc Ninh) cấp 25 giấy phép về tài nguyên nước. Trong đó có 12 giấy phép khai thác nước dưới đất, 9 giấy phép khai thác nước mặt, 3 giấy phép thăm dò nước dưới đất và 1 giấy phép hành nghề khoan nước dưới đất.

Đối với 21 giấy phép khai thác nước thuộc diện phải kê khai tiền cấp quyền, đến nay 14 giấy phép đã được phê duyệt với tổng số tiền 13,567 tỷ đồng. Hai trường hợp chưa đến thời điểm khai thác nên chưa kê khai; 5 hồ sơ còn lại đang được thẩm định.

Tuy nhiên, cấp phép mới chỉ là một khâu trong chuỗi quản lý, điều quan trọng là hoạt động khai thác sau cấp phép phải được theo dõi, giám sát thường xuyên. Hệ thống giám sát khai thác, sử dụng tài nguyên nước được xây dựng tại Bắc Giang cũ từ năm 2023 hiện tiếp tục được duy trì. Thực hiện quy định mới, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Văn bản số 4021/SNNMT-TNKS ngày 22/5/2026, yêu cầu các chủ giấy phép thực hiện truyền số liệu về hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu tài nguyên nước do Cục Quản lý Tài nguyên nước quản lý.

Cùng với dữ liệu từ hệ thống giám sát, tỉnh duy trì quan trắc động thái nước dưới đất tại 47 giếng trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh cũ từ năm 2018 đến nay. Dữ liệu được cập nhật, chia sẻ định kỳ với Cục Quản lý Tài nguyên nước.

Ông Bùi Quang Phát, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Bắc Ninh cho biết, theo kế hoạch kiểm tra chuyên ngành năm 2026, Phòng Tài nguyên và Khoáng sản đã hoàn thành kiểm tra 4/8 đơn vị. Bên cạnh đó, cơ quan chuyên môn tham mưu xử lý một hồ sơ vi phạm về tài nguyên nước, triển khai kết luận thanh tra của Thanh tra thành phố và xử lý một vụ việc do Cục Quản lý Tài nguyên nước giao.

Từ tháng 7/2025 đến nay, cơ quan chức năng đã chuyển người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính đối với 3 đơn vị, tổng số tiền 617.937.935 đồng. Đến nay, cả 3 đơn vị đã hoàn thành việc nộp phạt. Kết quả này cho thấy công tác kiểm tra đang được gắn với xử lý sau kiểm tra, thay vì chỉ dừng ở việc phát hiện và nhắc nhở. Trong quản lý tài nguyên nước, đây là yếu tố quan trọng để nâng cao tính tuân thủ của các tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng nguồn nước.

Theo ông Bùi Quang Phát, thời gian tới, Sở Nông nghiệp và Môi trường, UBND các xã, phường sẽ phối hợp với lực lượng công an và các cơ quan liên quan tăng cường kiểm tra các dự án có hoạt động khai thác, sử dụng tài nguyên nước. Trọng tâm là phát hiện, xử lý các trường hợp khai thác không có giấy phép, giấy phép hết hạn hoặc khai thác vượt lưu lượng được cấp phép.

Đáng chú ý, từ ngày 1/7/2026, UBND cấp xã tổ chức việc kê khai nước dưới đất của hộ gia đình theo quy định của Luật Tài nguyên nước. Các địa phương cũng phải rà soát, đôn đốc tổ chức, cá nhân thuộc trường hợp phải đăng ký khai thác tài nguyên nước thực hiện thủ tục theo quy định.

Đây là nhiệm vụ mới đặt thêm trách nhiệm cho chính quyền cơ sở. Khi quản lý được đưa gần hơn tới địa bàn dân cư, hiệu quả sẽ phụ thuộc nhiều vào khả năng nắm bắt thực tế, cập nhật dữ liệu và phối hợp xử lý của cấp xã.

Từ rà soát các vùng bảo hộ, danh mục hồ, ao, đầm không được san lấp đến quản lý nước dưới đất, giám sát dữ liệu và xử lý vi phạm, thành phố Bắc Ninh đang từng bước xây dựng phương thức quản lý tài nguyên nước theo hướng chủ động.

 Nguồn: mae.gov.vn