Dự báo El Niño sẽ đạt cường độ mạnh nhất khoảng tháng 11/2026 đến tháng 1/2027, trùng với mùa khô ở Trung Bộ, Nam Bộ, tạo sức ép lớn về an ninh nguồn nước.

El Niño hình thành rõ nét, gia tăng nguy cơ hạn hán và xâm nhập mặn

Chủ động cảnh báo sớm trước nguy cơ El Niño cường độ cao

Ứng phó El Niño: Cần chuyển hóa thông tin dự báo thành quyết định kịp thời

Hiện tượng El Niño đã chính thức quay trở lại vào tháng 6/2026 và có tốc độ phát triển khá nhanh, khi chuyển từ trạng thái trung tính sang El Niño chỉ trong vòng 3 tháng. Diễn biến này có sự tương đồng với một số sự kiện El Niño mạnh trong lịch sử như vào năm 1982-1983, 1997-1998, 2015-2016 và 2023-2024.

Dự báo tác động của El Niño  2026-2027. Đồ họa: Cục KTTV.

Lượng mưa thiếu hụt nghiêm trọng trên cả nước

Đối với Việt Nam, El Niño  gây sức ép không chỉ ở mức tăng nhiệt độ mà còn ở chuỗi tác động tích lũy ảnh hưởng đến an ninh nguồn nước. Đó là lượng mưa thiếu hụt, bốc thoát hơi gia tăng, dòng chảy suy giảm, hồ chứa khó tích đủ nước, xâm nhập mặn và nhu cầu sử dụng nước tăng cao trong mùa khô.

Theo dự báo, hầu hết các vùng có xu thế thiếu hụt lượng mưa trên diện rộng từ 10-50%. Mùa mưa có khả năng kết thúc sớm ở khu vực duyên hải Nam Trung Bộ, cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ. Riêng 2 tháng cuối năm 2026, ngoài Bắc Bộ và Thanh Hóa - Hà Tĩnh có thể lượng mưa cao hơn 10-30% so với trung bình cùng kỳ nhiều năm; các khu vực khác thấp hơn 10-40%. Với lượng mưa như vậy, dự báo hầu hết các lưu vực sông đều thiếu hụt nguồn nước so với mức trung bình nhiều năm (TBNN) khoảng vài chục phần trăm.

Vườn cà phê héo khô bên cạnh lòng hồ cạn trơ đáy ở Gia Lai, tháng 4/2026. Ảnh: Tuấn Anh.

Lượng mưa suy giảm làm giảm dòng chảy trên các sông và ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng bổ sung nguồn nước cho hồ chứa, độ ẩm đất và nguồn nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt. Nếu thiếu hụt tiếp tục kéo dài, nhiều lưu vực có thể bước vào mùa khô với nền nguồn nước thấp, trong khi nhiệt độ và nhu cầu sử dụng nước đều gia tăng. Tuy nhiên, mức thiếu mưa cần tiếp tục được cập nhật theo từng tháng và từng khu vực, bởi phân bố mưa trong điều kiện El Niño không đồng đều theo thời gian và không gian.

Cùng với thiếu hụt lượng mưa, nền nhiệt trung bình trên phạm vi cả nước có xu hướng cao hơn TBNN khoảng 0,5–1,5°C. Các đợt nắng nóng có khả năng kéo dài và xuất hiện trên diện rộng, đặc biệt tại Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Trung Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ. Nhiệt độ cao làm gia tăng bốc thoát hơi, giảm độ ẩm đất và khiến lượng nước tích trữ suy hao nhanh hơn. Trong khi đó, nhu cầu nước cho sinh hoạt, sản xuất và năng lượng lại tăng trong các đợt nắng nóng, tạo thêm sức ép khi nguồn nước tự nhiên đang có xu hướng suy giảm.

Tác động của El Niño gây thiếu hụt lượng mưa, khả năng thiếu hụt nguồn nước gay gắt hơn tại các lưu vực sông tại các tỉnh ven biển từ Quảng Trị đến Lâm Đồng, các lưu vực sông thuộc cao nguyên Trung Bộ, lưu vực sông Mê Công và đồng bằng sông Cửu Long. Lượng nước về giảm, cùng khả năng mùa mưa kết thúc sớm, có thể ảnh hưởng đến quá trình tích nước của các hồ thủy lợi, thủy điện.

Xâm nhập mặn có thể đi sâu vào đất liền gần 100km

Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn Hoàng Đức Cường cho biết: Nhìn chung, phạm vi tác động của đợt El Niño hiện nay cần được lưu ý trên quy mô cả nước, nhưng theo quy luật, hai khu vực chịu ảnh hưởng lớn nhất vẫn là Trung Bộ và Nam Bộ.

Tại Trung Bộ, thiếu hụt lượng mưa, dòng chảy suy giảm và mùa mưa có khả năng kết thúc sớm sẽ ảnh hưởng đến khả năng tích nước của các hồ chứa. Một số hồ nhỏ và vừa có nguy cơ không bảo đảm nguồn cấp cho sinh hoạt và sản xuất vào cuối mùa khô 2026–2027.

Theo kịch bản rủi ro rất cao, xâm nhập mặn có thể tiến sâu vào nội đồng tới gần 100km. Đồ họa: Cục KTTV.

Từ bài học 2016 đến yêu cầu bảo đảm an ninh nguồn nước

Cường độ El Niño  năm 2026-2027 được dự báo mạnh tương đương năm 2015-2016, thậm chí có thể mạnh hơn. Nhìn lại đợt hạn hán và xâm nhập mặn 2015-2016 để thấy mức độ nghiêm trọng chưa từng có trong hơn 60 năm, ảnh hưởng tới 52/63 tỉnh thời điểm đó. Trong đó, 18 tỉnh bị ảnh hưởng nặng. Khoảng 2 triệu người bị thiếu nước sinh hoạt nghiêm trọng và cần hỗ trợ khẩn cấp. Xâm nhập mặn xảy ra trên toàn bộ 13 tỉnh đồng bằng sông Cửu Long.

Theo ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, sau El Niño  2015-2016, đồng bằng sông Cửu Long tiếp tục đón đợt hạn mặn khốc liệt không kém vào năm 2019-2020. Tuy nhiên, việc chủ động dự báo sớm, cảnh báo sớm, điều hành nguồn nước chủ động, điều chỉnh sản xuất thích ứng và triển khai các giải pháp phòng ngừa từ xa làm trọng tâm đã giúp giảm thiểu tối đa thiệt hại đối với kinh tế - xã hội và đời sống nhân dân.

“Công tác ứng phó với El Niño năm 2026–2027 cần kế thừa và phát huy bài học thành công từ đợt hạn hán, xâm nhập mặn năm 2019-2020. Ngay từ lúc này, cần sẵn sàng chuẩn bị các phương án chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi sao cho phù hợp, đồng thời chủ động tích trữ nước phục vụ cho cả sản xuất lẫn sinh hoạt”, ông Khiêm nhấn mạnh.

Vụ hè thu 2026, nắng nóng kéo dài khiến mực nước trên các tuyến kênh nội đồng vùng cao A Lưới (TP. Huế) giảm, việc lấy nước tưới gặp nhiều khó khăn. Ảnh: Văn Dinh.

Để chủ động với kịch bản thiếu hụt lượng mưa, nguồn nước trong thời gian tới, cơ quan khí tượng thủy văn khuyến cáo các Bộ, ngành, địa phương cần liên tục cập nhật các bản tin, thông tin dự báo KTTV hạn mùa và dự báo tháng và lên phương án ứng phó ngay từ bây giờ. Cụ thể, cần rà soát dung tích hồ chứa từng thời kỳ, xây dựng kế hoạch cấp nước theo thứ tự ưu tiên, tăng cường sử dụng nước tiết kiệm, chuẩn bị phương án vận hành hệ thống điện trong các đợt nắng nóng, theo dõi sớm xâm nhập mặn tại đồng bằng sông Cửu Long...

Đối với sản xuất nông nghiệp, cần chủ động tích trữ, tiết kiệm nguồn nước ngọt tại các hệ thống sông hồ chứa; thực hiện phân phối và điều tiết nước ưu tiên tối đa cho nhu cầu sinh hoạt thiết yếu và giai đoạn trổ bông nhạy cảm của cây trồng vụ chính.

Đối với công nghiệp và năng lượng, lượng nước về hồ thủy điện giảm có thể làm suy giảm khả năng huy động nguồn thủy điện, đặc biệt trong giai đoạn cao điểm của nhu cầu điện từ tháng 5-6/2027. Lượng nước tích trữ tại các hồ thủy điện trên hệ thống sông Đà, Đồng Nai, Sê San và Sêrêpốk có thể thấp hơn TBNN trong trường hợp El Niño rất mạnh và kéo dài. Khi đó, hệ thống điện có thể phải tăng huy động các nguồn nhiệt điện và các nguồn điện có chi phí cao hơn, làm tăng chi phí sản xuất điện và ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Tình trạng thiếu nước cục bộ cũng có thể ảnh hưởng đến một số cơ sở sản xuất sử dụng nhiều nước.

Cường độ và thời gian duy trì của El Niño vẫn còn mức độ bất định. Tuy nhiên, sức ép đối với nguồn nước đã có thể nhận diện qua xu hướng thiếu mưa, giảm dòng chảy, khó khăn trong tích nước hồ chứa và nguy cơ xâm nhập mặn. Từ nay đến cuối mùa mưa là khoảng thời gian quan trọng để rà soát khả năng cấp nước, tích trữ nguồn nước và chuẩn bị phương án dự phòng. Bài học từ năm 2016 cho thấy, bảo đảm an ninh nguồn nước phải bắt đầu trước khi hạn hán và thiếu nước thực sự xảy ra.

Nguồn: baonongnghiepvamoitruong.vn