TMO - Nhiều quốc gia tại khu vực châu Âu đang tháo dỡ nhiều đập nước để khôi phục dòng chảy tự nhiên và bảo vệ hệ sinh thái nước ngọt.

Báo cáo thường niên của Dam Removal Europe, liên minh 6 tổ chức khôi phục kết nối sông ngòi, ghi nhận kỷ lục phá bỏ 603 đập nước ở 21 quốc gia trong năm 2025. Việc phá bỏ các đập nước giúp kết nối lại hơn 3.740 km sông trên toàn châu lục, hướng tới mục tiêu khôi phục 25.000 km sông chảy tự do vào năm 2030 của Liên minh châu Âu (EU).

Ước tính châu Âu hiện có khoảng 1,2 triệu công trình cản dòng làm gián đoạn hệ thống sông ngòi. Nhiều công trình được xây dựng từ nhiều thập niên trước để phục vụ thủy điện, giao thông đường thủy hoặc nông nghiệp nhưng hiện không còn giá trị sử dụng. Khi dòng chảy tự nhiên bị chặn lại, các đoạn sông biến thành hồ chứa nước tĩnh, dễ hấp thụ nhiệt từ ánh nắng mặt trời khiến nhiệt độ nước tăng lên. Các hồ chứa cũng làm gia tăng thất thoát nước do bốc hơi và tích tụ vật chất hữu cơ phân hủy, giải phóng khí nhà kính metan.

(Ảnh minh họa). 

Ngoài ra, các đập nước còn gây cản trở đường di cư sinh sản của nhiều loài cá như cá hồi Đại Tây Dương hay lươn châu Âu. Theo đánh giá của Ủy ban châu Âu, hơn 42% loài cá nước ngọt của châu lục đang bị đe dọa, trong đó sự chia cắt dòng sông được xem là một trong những nguyên nhân chính.

Không chỉ động vật thủy sinh bị ảnh hưởng, các hệ sinh thái ven sông cũng suy giảm khi dòng chảy, trầm tích và nhiệt độ nước thay đổi. Các chuyên gia cảnh báo nhiều đập cũ hiện xuống cấp nghiêm trọng, tiềm ẩn nguy cơ kém an toàn trong bối cảnh lũ lụt và thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng do biến đổi khí hậu.

Tại Phần Lan, việc phá bỏ ba đập thủy điện dọc sông Hiitolanjoki từ năm 2021 đến 2023 giúp mở lại các tuyến di cư cho cá hồi đất liền cực kỳ nguy cấp, cho phép chúng tiếp cận khu vực sinh sản bị chặn từ đầu thập niên 1900. Nhà chức trách Phần Lan cũng đang lên kế hoạch phá bỏ đập thủy điện Palokki ở lưu vực sông Vuoksi.

Tại Pháp, hoạt động phá bỏ đập Vezins năm 2020 và La Roche-Qui-Boit vào năm 2022 trên sông Sélune góp phần khôi phục gần 90 km sông chảy tự do. Ở khu vực Quận Hồ của Anh, đập tràn Bowston trên sông Kent bị phá bỏ năm 2022 giúp khôi phục dòng chảy tự nhiên của sông, cải thiện điều kiện cho cá di cư và hệ sinh thái xung quanh.

Tại Bỉ, những cống ngầm trong rừng Anlier bị loại bỏ để kết nối lại những nhánh sông nhỏ đóng vai trò quan trọng trong đa dạng sinh học địa phương. Tây Ban Nha, Đan Mạch, Thụy Điển, Đức và Estonia đều thực hiện các dự án phá bỏ rào cản ở nhiều quy mô khác nhau trong thời gian gần đây.

Năm 2025, Thụy Điển phá bỏ nhiều đập nhất (173), tiếp theo là Phần Lan (143) và Tây Ban Nha (109). Các quốc gia ở Nam và Đông Nam châu Âu, bao gồm Slovakia, Croatia, Bosnia và Herzegovina, Hy Lạp, thậm chí cả Ukraine cũng đang tiến hành phá bỏ đập. Giới chuyên gia nhận định việc khôi phục dòng chảy tự nhiên không chỉ giúp bảo tồn đa dạng sinh học mà còn tăng khả năng chống chịu của các hệ sinh thái trước biến đổi khí hậu./.

Nguồn: thiennhienmoitruong.vn