Sơn La tăng cường kiểm soát nguồn thải, đồng thời rà soát, xây dựng kế hoạch phục hồi các nguồn nước bị suy thoái, ô nhiễm.

Áp lực từ nhiều nguồn thải

Năm 2025, tỉnh Sơn La thực hiện 4 đợt quan trắc môi trường nước mặt tại 49 vị trí. Kết quả cho thấy chất lượng nước mặt có sự biến động giữa các đợt, song nhìn chung tương đối ổn định; nhiều nguồn nước có thể sử dụng cho mục đích sinh hoạt sau khi được xử lý phù hợp.

Các thông số kim loại nặng như đồng, kẽm, sắt, chromi... đều nằm trong giới hạn cho phép. Hàm lượng hóa chất bảo vệ thực vật trong nước mặt ở mức rất thấp, thấp hơn nhiều lần so với QCVN 08:2023/BTNMT và đều nằm trong giới hạn cho phép.

Theo đánh giá chung, chất lượng môi trường nước trên địa bàn tỉnh Sơn La không có dấu hiệu ô nhiễm trên diện rộng. Tuy nhiên, tại một số thời điểm vẫn xuất hiện tình trạng ô nhiễm cục bộ ở những khu vực chịu tác động trực tiếp từ hoạt động sản xuất và sinh hoạt. Đây là những điểm cần tiếp tục được theo dõi, xác định nguyên nhân và có giải pháp xử lý kịp thời.

Đối với nước dưới đất, hoạt động quan trắc được thực hiện tại 13 vị trí, với 14 thông số và tần suất 3 đợt trong năm. Kết quả cho thấy chất lượng nước có sự biến động; một số điểm có dấu hiệu ô nhiễm E.coli và tổng Coliform. Nguyên nhân chủ yếu do nước thải từ hoạt động sinh hoạt, sản xuất và chăn nuôi trên bề mặt ngấm xuống các tầng chứa nước.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Sơn La, một trong những nguồn tác động đến môi trường nước là hoạt động chế biến nông sản quy mô nhỏ lẻ. Bên cạnh đó, hệ thống thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt tại khu vực đô thị và nông thôn chưa đồng bộ cũng là nguyên nhân gây ô nhiễm cục bộ nguồn nước mặt tại các sông, suối chảy qua khu dân cư tập trung, đồng thời tác động đến chất lượng nước dưới đất tại một số khu vực.

Hiện nay, Sơn La đã xây dựng và đưa vào vận hành 2 hệ thống thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt tập trung, với tổng công suất trên 11.000 m³/ngày đêm. Tuy nhiên, đến năm 2025, tỷ lệ nước thải sinh hoạt đô thị được thu gom, xử lý tập trung mới đạt gần 31%. Lượng nước thải còn lại chủ yếu được xử lý sơ bộ qua bể tự hoại trước khi xả ra môi trường.

Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Sơn La cho biết, hằng năm, Sở tham mưu UBND tỉnh chỉ đạo các địa phương, đơn vị liên quan triển khai đồng bộ các giải pháp bảo vệ môi trường, nguồn nước.

Theo đó, các cơ sở quy mô nhỏ, hợp tác xã, hộ gia đình chỉ được hoạt động sơ chế, chế biến nông sản khi đã hoàn thiện thủ tục pháp lý và đầu tư công trình xử lý chất thải đáp ứng quy định. Mọi hình thức xả trực tiếp chất thải chưa qua xử lý hoặc xử lý chưa đạt quy chuẩn ra môi trường đều là hành vi vi phạm và sẽ bị xử lý nghiêm.

Đối với các cơ sở chế biến quy mô công nghiệp, hệ thống xử lý nước thải phải được vận hành đầy đủ, bảo đảm nước thải đạt quy chuẩn trước khi xả ra môi trường. Rác thải sinh hoạt và chất thải rắn công nghiệp phát sinh trong quá trình sản xuất phải được thu gom, xử lý đúng quy trình.

Khoanh vùng bảo vệ, từng bước phục hồi

Để chủ động kiểm soát nguy cơ suy thoái, ô nhiễm nguồn nước, Sơn La đã triển khai điều tra, đánh giá khả năng tiếp nhận nước thải của các sông, suối chính trên địa bàn; lập bản đồ phân vùng tiếp nhận nước thải của nguồn nước; đang xây dựng kế hoạch quản lý chất lượng môi trường nước mặt đối với những sông, suối có vai trò quan trọng.

Bên cạnh đó, tỉnh đã thiết lập hành lang bảo vệ nguồn nước, nhằm ngăn chặn tình trạng lấn chiếm, san lấp và các hoạt động ảnh hưởng đến dòng chảy, chất lượng nước.

Công tác bảo vệ nước dưới đất cũng được chú trọng. Sơn La đã phê duyệt danh mục vùng hạn chế khai thác nước dưới đất, vùng phải đăng ký khai thác theo Nghị định số 167/2018/NĐ-CP; hướng dẫn xử lý, trám lấp 250 giếng khoan, giếng đào không còn sử dụng.

Việc sử dụng hóa chất, thuốc bảo vệ thực vật trong sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản được kiểm soát thông qua hoạt động thanh tra, kiểm tra chuyên ngành và xây dựng các mô hình sản xuất nông nghiệp an toàn, VietGAP, hữu cơ tại các vùng trồng cây ăn quả, vùng nuôi cá lồng trên hồ thủy điện.

Về nhiệm vụ thời gian tới, theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường, tỉnh sẽ tiếp tục kiểm soát chặt nguồn thải vào nguồn nước, nhất là nước thải sinh hoạt đô thị, chế biến cà phê, tinh bột sắn, mía đường… và chăn nuôi tập trung. Đồng thời, rà soát, xác định nguy cơ suy thoái, ô nhiễm tại các nguồn nước chính như suối Nậm La, Nậm Pàn, suối Muội, suối Sập và các dòng suối chảy qua khu vực đô thị để xây dựng kế hoạch phục hồi, bố trí nguồn lực thực hiện.

Cùng với đó, tiếp tục đầu tư mở rộng mạng lưới thu gom, xử lý nước thải đô thị; đầu tư hệ thống xử lý nước thải tập trung cho các cụm công nghiệp đang hoạt động; phát triển hồ điều hòa đa năng trong đô thị theo quy hoạch. Phấn đấu nâng tỷ lệ xử lý và tái sử dụng nước thải ra môi trường lưu vực các sông đạt 40% vào năm 2030.